Ratificar non é gobernar

A fricción que se eliminou

Hai un paso intermedio que case desapareceu. Entre a pregunta e a resposta había antes un traballo pouco vistoso: buscar, atopar fontes que se contradicían, descartar, redactar unha primeira versión mala e corrixila. Ese traballo era lento e, con frecuencia, aburrido. Tamén era o lugar onde se formaba o criterio. Non porque o esforzo teña virtude en si mesmo, senón porque obrigaba a sostener a dúbida o tempo suficiente para que aparecese unha posición propia.

As plataformas de recomendación levan máis dunha década aforrándonos a parte da busca: o sistema decide que nos interesa antes de que o decidamos nós. A intelixencia artificial xerativa, popularizada a grande escala desde 2022, engadiu o resto: a síntese, a estrutura, o borrador. O resultado chega ordenado, cun ton razoable e sen as costuras á vista.

Dígoo como hipótese, non como diagnóstico pechado. Non teño datos que permitan afirmar que perdemos capacidade de razoar, e desconfío de quen o afirma con seguridade. O que si observo, na miña propia práctica profesional antes que na allea, é unha tendencia a conformarse coa primeira capa: a resposta é aceptable, polo tanto non a discuto.

A ferramenta non é o problema. O problema é a condescendencia con que a usamos para evitarnos o traballo de pensar.

Escribir unha idea é o procedemento polo que se aclara. Se delego a redacción, delego tamén a orde dos argumentos e, con ela, boa parte do que acabarei defendendo. Isto non invalida a ferramenta: invalida o uso que a converte en substituto en vez de en extensión. A diferenza parece sutil. Non o é.

Unha asemblea non se resolve cun prompt

Baixemos isto ao chan que pisamos. En Galicia hai patrimonio colectivo real xestionado por xente que non cobra por xestionalo: as comunidades de montes veciñais en man común, que administran unha parte moi considerable da superficie forestal do país —arredor dun terzo, segundo as cifras que manexa a Administración autonómica desde hai anos—, as confrarías de pescadores, as cooperativas agrarias e as de produtores do mar. Non son reliquias. Son titulares de monte produtivo, de plans de explotación marisqueira, de prezos, de contratos de madeira, de decisións con consecuencias económicas que duran décadas.

Unha asemblea que debate un plan de xestión forestal decide que especie se planta e con que rotación, é dicir, decide que verá quen teña hoxe dez anos. Un cambio de aproveitamento —de eucalipto a frondosa, de pasto a biomasa, de banco marisqueiro a repouso— esixe ler o documento enteiro, non o resumo. Discutir un prezo en lonxa esixe entender como se forma ese prezo e aguantar o desacordo o tempo suficiente para que apareza algo mellor que a primeira postura de cada quen.

Aí está o punto. Se cada participante chega coa opinión xa redactada por fóra —polo grupo de mensaxería, polo vídeo de quince segundos, polo resumo que lle devolveu unha ferramenta en catro liñas—, a asemblea segue xuntándose, segue votando e segue levantando acta. Pero cambiou de función.

Deixa de ser o lugar onde se decide e pasa a ser o lugar onde se ratifica o que xa viña decidido de antes.

E ratificar non é gobernar nada. É asinar.

O criterio como activo escaso

A resposta fácil sería apagar o móbil. Non me convence: ninguén vai renunciar a unha ferramenta que lle aforra horas, e tampouco debería facelo. O que si se pode discutir son as condicións nas que unha comunidade decide, porque esas condicións non as impón ningún algoritmo. Impómolas nós, ou deixamos de impoñelas.

Catro cousas, todas aburridas e todas practicables. Primeira: prazo real entre a convocatoria e a votación. Se a documentación chega tres días antes, a asemblea xa está decidida antes de empezar, e o que faga falta saber buscarase a présa onde sexa máis rápido. Segunda: documentación comprensible. Un plan de xestión forestal redactado para que o entenda a Administración non está redactado para que o entenda quen vota. Un resumo honesto, con alternativas e cos seus custos, non é unha concesión, é a condición mínima. Terceira: asesoramento técnico que non dependa de quen compra a madeira nin de quen vende a planta. Cuarta: formación continuada para as xuntas reitoras, que rotan e que asumen responsabilidades xurídicas e fiscais considerables sen preparación específica.

Escribo isto sabendo que é máis doado escribilo que practicalo. Eu mesmo traballo con estas ferramentas e sei o que custa deterse cando xa tes diante un texto correcto que podería valer. A tentación non é a preguiza: é a eficiencia.

E aquí está o nó. Todo o que acabo de propoñer é tempo, e o tempo nunha comunidade de montes ou nunha confraría págao xente que xa ten outro traballo. A pregunta non é se o criterio é valioso. É quen asume o seu custo nunha economía que mide a produtividade en decisións por hora.