Un cuarto de Galicia decídese en asemblea
Os montes veciñais en man común son a maior institución de decisión colectiva que funciona no territorio galego. Levan séculos resolvendo o que a economía convencional considera irresoluble: xestionar en común sen repartir.
Hai unha forma de propiedade en Galicia que non encaixa nin no público nin no privado, e que ocupa 665.000 hectáreas Superficie de monte veciñal en man común en Galicia. Dato de 2023. Fonte: Libro Branco dos montes veciñais en man común.. Non pertence a ningunha administración nin a ningunha persoa. Pertence á veciñanza dun lugar, e faino dun xeito que o dereito romano non sabe nomear: sen cotas, sen partes alícuotas, sen posibilidade de venda.
Son 3.371 comunidades Montes veciñais en man común clasificados en Galicia. Dato de 2023. Fonte: Libro Branco dos montes veciñais en man común., repartidas sobre todo por Ourense e Lugo, e entre todas suman preto dun cuarto do territorio galego e case a metade da superficie arborada. A escala importa: non falamos dunha reliquia xurídica, senón do réxime baixo o que se decide sobre unha parte enorme do país.
Unha propiedade sen cotas
A titularidade non vai coa persoa, vai coa casa. Quen vive nun lugar e cumpre os requisitos da comunidade é comuneiro mentres o faga; quen marcha, deixa de selo. Non hai nada que herdar en forma de porcentaxe, nada que vender, nada que embargar.
O monte é indivisible, inalienable, imprescritible e inembargable, e esas catro palabras, que soan a formulismo, son o que permitiu que sobrevivise á desamortización, ao franquismo e ao mercado do solo.
O que iso produce é unha institución de goberno. A asemblea de comuneiros decide que se planta, que se corta, onde vai o diñeiro dos aproveitamentos e que se fai cunha oferta externa. Non é participación simbólica sobre unha decisión xa tomada noutro sitio: é a decisión.
O que tensiona o modelo
Que a institución exista non significa que estea sa. Moitas comunidades teñen asembleas avellentadas, cun número de comuneiros activos moi por debaixo do censo, e algunhas levan anos sen reunirse. Cando iso pasa, o monte segue existindo pero a gobernanza non, e o baleiro énchese só: co eucalipto, coa oferta enerxética, co abandono.
Unha comunidade que non se reúne segue sendo propietaria, pero deixou de ser gobernante.
A pregunta que interesa non é se o monte veciñal é bo ou malo, nin se hai que protexelo ou modernizalo. É máis concreta: que fai falta para que unha asemblea poida decidir con criterio propio sobre unha oferta de vinte e cinco anos. Información comparable, asesoramento independente, capacidade técnica e tempo. Case nada diso está hoxe dispoñible de forma sistemática para as comunidades máis pequenas.
Mentres non o estea, seguiremos chamando decisión colectiva a algo que cada vez se parece máis a aceptar a única proposta que chegou.